چالشهای دیپلماسی ایران و پاکستان / خط لوله گاز، رقابت ابرقدرتها و نیاز به بازتعریف نگاه به شرق
در شرایطی که منطقه آسیای جنوبی عرصه رقابت قدرتهای جهانی شده، رابطه ایران و پاکستان نیز تحت تأثیر بازیهای ژئوپلیتیکی پیچیده قرار گرفته است. از پروژههای معلقی مانند خط لوله گاز تا فرصتهای اقتصادی ناتمام با چین، این رابطه نیازمند بازنگری در رویکردها و تعریف دوباره منافع مشترک است.
به گزارش دیدبان اقتصاد، محسن روحیصفت، دیپلمات باسابقه و تحلیلگر مسائل پاکستان و افغانستان، با اشاره به سفر اخیر رئیسجمهور ایران به پاکستان، بر اهمیت مشورت و تبادل نظر بین دو کشور همسایه در دوران پرتنش منطقهای تأکید کرد. وی گفت: «در فضای پرچالش امروز، گفتوگوی مداوم میان تهران و اسلامآباد نهتنها طبیعی، بلکه ضروری است. سوءتفاهمها و بحرانهای مشترک ایجاب میکند که بهعنوان دو کشور اسلامی، بیش از پیش با یکدیگر همفکری داشته باشیم.»
او درباره اهداف اقتصادی دو کشور تصریح کرد: «ایران به دنبال رسیدن به حجم مبادلاتی نزدیک به پنج میلیارد دلار با پاکستان است. هرچند برخی پیشرفتها در سالهای اخیر حاصل شده، اما همچنان موانع جدی، بهویژه در نظام بانکی، مانع تحقق این هدف شدهاند.»
پروژههای معلق و نقش مداخلهگر آمریکا
روحیصفت با اشاره به پروژه انتقال گاز ایران به پاکستان و هند گفت: «این پروژه یکی از قربانیان فشارهای آمریکا در منطقه بوده است. زمانی که ما بهصورت علنی در تقابل با ایالات متحده قرار میگیریم، طبیعی است که آمریکا در روابط منطقهای ما کارشکنی کند.»
وی اضافه کرد: «آمریکا بهدنبال خروج فیزیکی از منطقه است اما همچنان از راه دور و از طریق فناوریهای نوین، نفوذ خود را حفظ کرده است. در غرب آسیا، این نقش به اسرائیل واگذار شده و در آسیای جنوبی، کنترل از طریق ابزارهای مالی و سیاسی دنبال میشود.»
امنیت مرزها و معضل خلأ حاکمیت
روحیصفت درباره وضعیت مرزهای شرقی ایران گفت: «با وجود وعدههای مکرر از سوی پاکستان برای تأمین امنیت مرزها، هنوز برخی از مشکلات حل نشده باقی ماندهاند. بهویژه در منطقه بلوچستان، خلأ حاکمیت موجب حضور فعال گروههای افراطی شده که هم برای ایران و هم برای پاکستان تهدید بهحساب میآیند.»
دیپلماسی چندوجهی پاکستان؛ الگویی برای ایران؟
این کارشناس سیاست خارجی همچنین دیپلماسی پاکستان را ستود و گفت: «اسلامآباد توانسته بهصورت همزمان روابط امنیتی و سیاسی خود را هم با آمریکا و هم با ایران حفظ کند. حتی در رقابت میان آمریکا و چین نیز پاکستان منافع خود را بهخوبی تأمین کرده است. متأسفانه در میان نخبگان تصمیمساز ما، چنین رویکرد چندلایه و واقعگرایانهای کمتر دیده میشود.»
ظرفیتهای همکاری با چین و نیاز به اراده داخلی
روحیصفت با اشاره به نقش حیاتی چین در آینده اقتصاد جهانی، خواستار ارادهای جدیتر از سوی تهران برای شکلدهی به روابط راهبردی با پکن شد. او گفت: «اگر بتوانیم با مشارکت چین و پاکستان خط لوله گاز را از جنوب ایران به چین برسانیم، منافع اقتصادی بزرگی به دست میآید. اما این نیازمند برنامهریزی، کشف و بهرهبرداری دقیق از منابع انرژی در خلیج فارس است.»
او افزود: «متأسفانه بسیاری از وعدههایی که درباره نگاه به شرق داده شده، در حد شعار باقی مانده و اجرایی نشده است. اگر سه کشور ایران، چین و پاکستان بتوانند به ارادهای مشترک برسند، زمینه برای اجرای پروژههای انرژی فراهم خواهد شد.»
نگاه یکطرفه، راه به جایی نمیبرد
در ادامه، روحیصفت بر لزوم ایجاد توازن در سیاست خارجی ایران تأکید کرد و گفت: «اگر نگاه ما فقط به شرق باشد، نباید انتظار داشته باشیم طرف مقابل نیز برای ما امتیاز قائل شود. سیاست موفق، نگاهی متوازن به شرق و غرب را میطلبد. هیچ کشوری برای رضای خدا امتیاز نمیدهد؛ باید بدانیم در دنیای سیاست، معامله اصل است.»
او در پایان به تجربه دولت احمدینژاد اشاره کرد و گفت: «در آن دوره، سیاست نگاه به شرق بارها مطرح شد، اما دستاورد ملموسی نداشت. همانقدر که نگاه یکسویه به غرب اشتباه بود، نگاه انحصاری به شرق نیز بینتیجه خواهد ماند. ما باید اهل معامله باشیم؛ وگرنه دیگران بدون ما معامله خواهند کرد.»
