بیوگرافی بنیامین نتانیاهو/ از کماندوی سایرت متکل تا طولانیترین نخستوزیر اسرائیل
بنیامین نتانیاهو یکی از شناختهشدهترین و جنجالیترین چهرههای سیاسی اسرائیل است؛ سیاستمداری که زندگیاش از خدمت در یگان ویژه ارتش آغاز شد و به طولانیترین دوران نخستوزیری در تاریخ اسرائیل رسید. او برای طرفدارانش چهرهای امنیتمحور و سرسخت است و برای منتقدانش نماد سیاستهای تندروانه در قبال فلسطین، ایران و مخالفان داخلی محسوب میشود.
به گزارش دیدبان اقتصاد بنیامین نتانیاهو در ۲۱ اکتبر ۱۹۴۹ در تلآویو به دنیا آمد. پدرش بنصیون نتانیاهو، تاریخدان و پژوهشگر یهودی بود و مادرش تزیلا سگال نام داشت. خانواده نتانیاهو ریشهای صهیونیستی و سیاسی داشتند و همین فضا از کودکی روی ذهنیت او اثر گذاشت. او در اورشلیم بزرگ شد اما بخشی از نوجوانی خود را در آمریکا گذراند؛ زیرا پدرش برای کارهای دانشگاهی به ایالات متحده رفت. نتانیاهو در همان سالها با زبان انگلیسی، فرهنگ سیاسی آمریکا و فضای دانشگاهی غرب آشنا شد؛ موضوعی که بعدها در مسیر دیپلماتیک و سیاسی او نقش مهمی داشت.
دوران نوجوانی نتانیاهو میان اسرائیل و آمریکا سپری شد. او در مدرسهای در پنسیلوانیا درس خواند و پس از پایان دبیرستان، در سال ۱۹۶۷ به اسرائیل برگشت تا وارد ارتش شود. همین بازگشت، مسیر زندگی او را تغییر داد. او به یگان ویژه «سایرت متکل» پیوست؛ یکی از نخبهترین واحدهای کماندویی ارتش اسرائیل. نتانیاهو در این یگان بهعنوان سرباز و سپس فرمانده تیم فعالیت کرد و در چند عملیات امنیتی حضور داشت. یکی از مهمترین تجربههای نظامی او مشارکت در عملیات آزادسازی هواپیمای ربودهشده سابنا در سال ۱۹۷۲ بود؛ عملیاتی که در آن زخمی شد. برادر بزرگتر او، یوناتان نتانیاهو، نیز فرمانده نظامی بود و در عملیات انتبه در سال ۱۹۷۶ کشته شد؛ اتفاقی که بر نگاه امنیتی و سیاسی بنیامین نتانیاهو اثر عمیقی گذاشت.
پس از پایان خدمت نظامی، نتانیاهو دوباره به آمریکا رفت. او در مؤسسه فناوری ماساچوست، MIT، تحصیل کرد و مدرک کارشناسی معماری و کارشناسی ارشد مدیریت بازرگانی گرفت. همچنین مدتی در رشته علوم سیاسی در دانشگاه هاروارد تحصیل کرد اما مسیر اصلی او به سمت مدیریت، سیاست و دیپلماسی رفت. تحصیل در MIT و زندگی در آمریکا باعث شد نتانیاهو در مقایسه با بسیاری از سیاستمداران اسرائیلی، ارتباط عمیقتری با ساختار قدرت و رسانه در ایالات متحده داشته باشد.
پیش از ورود رسمی به سیاست، نتانیاهو در بخش خصوصی و سپس در حوزه دیپلماسی فعالیت کرد. نقطه مهم ورود او به دنیای سیاست و روابط خارجی، کار در سفارت اسرائیل در واشنگتن بود. او در سالهای ابتدایی دهه ۱۹۸۰ بهعنوان معاون رئیس هیئت دیپلماتیک اسرائیل در آمریکا فعالیت کرد و سپس از سال ۱۹۸۴ تا ۱۹۸۸ سفیر اسرائیل در سازمان ملل شد. حضور در سازمان ملل از نتانیاهو چهرهای رسانهای ساخت؛ سیاستمداری که انگلیسی را روان صحبت میکرد و توانایی دفاع تهاجمی از مواضع اسرائیل در برابر دوربینها را داشت.
نتانیاهو در سال ۱۹۸۸ به اسرائیل بازگشت و از حزب لیکود وارد کنست، پارلمان اسرائیل، شد. خیلی زود در دولتهای راستگرا پست گرفت و به معاونت وزارت خارجه رسید. در دوران جنگ خلیج فارس، او بهعنوان سخنگوی اصلی اسرائیل در رسانههای بینالمللی ظاهر شد. همین حضورهای تلویزیونی جایگاه او را در سیاست داخلی اسرائیل تقویت کرد. در سال ۱۹۹۳ رهبری حزب لیکود را به دست آورد و سه سال بعد، در سال ۱۹۹۶، نخستین بار نخستوزیر اسرائیل شد.
دوره نخست نخستوزیری نتانیاهو از ۱۹۹۶ تا ۱۹۹۹ ادامه داشت. او در این دوره با روند صلح اسلو و گفتوگوهای اسرائیل و فلسطین با احتیاط و بدبینی برخورد کرد. گرچه در ظاهر برخی توافقها را اجرا کرد اما نگاه کلی او به مسئله فلسطین امنیتی و محدودکننده بود. پس از شکست انتخاباتی در سال ۱۹۹۹ مدتی از سیاست فاصله گرفت اما در اوایل دهه ۲۰۰۰ دوباره بازگشت. او وزیر خارجه و سپس وزیر دارایی شد و با اجرای سیاستهای اقتصادی آزاد، بخشی از پایگاه سیاسی تازه خود را ساخت.
نتانیاهو در سال ۲۰۰۹ دوباره نخستوزیر شد و این بار تا سال ۲۰۲۱ قدرت را حفظ کرد. پس از یک دوره کوتاه دوری از قدرت، در سال ۲۰۲۲ بار دیگر به نخستوزیری رسید. به این ترتیب، او به طولانیترین نخستوزیر تاریخ اسرائیل تبدیل شد. دولتهای او معمولا ائتلافی و وابسته به احزاب راستگرا، مذهبی و شهرکنشین بودند؛ موضوعی که سیاستهای او در قبال فلسطین، کرانه باختری و غزه را سختتر کرد.
رابطه نتانیاهو با باراک اوباما پرتنش بود. مهمترین اختلاف آنها بر سر توافق هستهای ایران و مسئله شهرکسازی در مناطق اشغالی بود. اوباما از راهحل دوکشوری و محدود شدن شهرکسازی حمایت میکرد اما نتانیاهو با بسیاری از این فشارها همراه نشد. نقطه اوج اختلاف دو طرف زمانی بود که نتانیاهو در سال ۲۰۱۵ در کنگره آمریکا علیه توافق هستهای ایران سخنرانی کرد؛ اقدامی که دولت اوباما آن را دخالت مستقیم در سیاست داخلی آمریکا تلقی کرد.
رابطه نتانیاهو با جو بایدن پیچیدهتر بود. بایدن از حامیان قدیمی اسرائیل بود اما پس از جنگ غزه، اختلافات جدی میان واشنگتن و تلآویو بالا گرفت. دولت بایدن از اسرائیل حمایت نظامی و سیاسی کرد اما همزمان درباره تلفات غیرنظامیان فلسطینی، ورود کمکهای انسانی و عملیات زمینی در رفح فشارهایی به دولت نتانیاهو وارد کرد. این رابطه نه کاملا خصمانه بود و نه بیتنش؛ ترکیبی از حمایت راهبردی و اختلاف آشکار درباره شیوه جنگ.
اما رابطه نتانیاهو با دونالد ترامپ در دوره اول ریاستجمهوری ترامپ بسیار نزدیکتر بود. انتقال سفارت آمریکا به اورشلیم، به رسمیت شناختن حاکمیت اسرائیل بر بلندیهای جولان و توافقهای ابراهیم با برخی کشورهای عربی، از مهمترین دستاوردهایی بود که نتانیاهو بارها آنها را بهعنوان موفقیت سیاست خارجی خود معرفی کرد. با بازگشت ترامپ به قدرت، رابطه دو نفر دوباره اهمیت پیدا کرد اما در سالهای اخیر، اختلافهایی بر سر جنگ، لبنان، ایران و نحوه مدیریت تنشهای منطقهای نیز در این رابطه دیده شده است.
مسئله فلسطین یکی از اصلیترین محورهای زندگی سیاسی نتانیاهو است. او بارها گفته امنیت اسرائیل بر هر توافق سیاسی مقدم است. منتقدان میگویند سیاستهای او باعث گسترش شهرکسازی، تضعیف روند تشکیل کشور فلسطین و تشدید بحران غزه شده است. پس از حملات ۷ اکتبر ۲۰۲۳ و جنگ گسترده اسرائیل علیه غزه، نتانیاهو زیر فشار بینالمللی و داخلی قرار گرفت. او اصرار داشت که حماس باید از میان برداشته شود اما منتقدانش او را به ناتوانی در پیشگیری از حمله، طولانی کردن جنگ و بیتوجهی به هزینه انسانی متهم کردند.
ایران نیز در تمام سالهای نخستوزیری نتانیاهو یکی از محورهای اصلی سیاست او بوده است. او برنامه هستهای ایران را تهدیدی موجودیتی برای اسرائیل معرفی کرده و بارها خواستار فشار حداکثری علیه تهران شده است. در دوره او، اسرائیل حملات متعددی علیه مواضع وابسته به ایران در سوریه و منطقه انجام داد و تنش مستقیم میان ایران و اسرائیل افزایش یافت. در جنگها و درگیریهای اخیر با ایران، نتانیاهو تلاش کرده خود را رهبر جبهه ضدایرانی نشان دهد اما همین سیاستها باعث انتقادهایی شده که او امنیت منطقه را با اهداف سیاسی داخلی خود گره زده است.
زندگی شخصی نتانیاهو نیز همیشه زیر نگاه رسانهها بوده است. او سه بار ازدواج کرده است. همسر نخست او میریام وایزمن بود که از او یک دختر به نام نوآ دارد. ازدواج دوم او با فلور کیتس دوام زیادی نداشت. نتانیاهو در سال ۱۹۹۱ با سارا بنآرتزی ازدواج کرد؛ زنی که پیشتر مهماندار هواپیما بود و بعدها در حوزه روانشناسی کار کرد. آنها دو پسر به نامهای یائیر و آونر دارند. در مجموع، نتانیاهو سه فرزند دارد.
بنیامین نتانیاهو سیاستمداری است که زندگیاش در سه میدان شکل گرفته است: ارتش، آمریکا و سیاست امنیتی اسرائیل. او از نوجوانی در فضای جنگ و امنیت رشد کرد، در آمریکا زبان دیپلماسی و رسانه را آموخت و در اسرائیل به چهره اصلی راستگرایان تبدیل شد. میراث او همچنان محل مناقشه است؛ برای بخشی از اسرائیلیها، او سیاستمداری باتجربه و مدافع امنیت است و برای مخالفانش، چهرهای که سیاست، جنگ و بقای شخصی را بیش از حد به هم گره زده است.
