چارچوب توافق ایران و آمریکا نهایی شد/ امضای رسمی ۲۹ خرداد در سوئیس
پس از ماهها تنش درگیری نظامی و مذاکرات فشرده با میانجیگری قطر و پاکستان، ایران و آمریکا به چارچوبی اولیه برای پایان جنگ، توقف عملیات نظامی و آغاز مذاکرات جامعتر دست یافتند.
به گزارش دیدبان اقتصاد مراسم رسمی امضای این یادداشت تفاهم روز جمعه ۲۹ خرداد در سوئیس برگزار خواهد شد؛ با این حال بخشهایی از توافق از جمله پرونده هستهای و رفع تحریمها، همچنان به گفتوگوهای بعدی موکول شده است.
دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی ایران اعلام کرد متن یادداشت تفاهم مربوط به مذاکرات پایان جنگ، شامگاه ۲۴ خرداد و پس از چند ماه مذاکره دشوار و فشرده نهایی شده است. براساس این بیانیه عملیات نظامی در تمامی جبههها باید بهصورت فوری متوقف شود و محدودیتهای دریایی علیه ایران نیز پایان یابد.
در این بیانیه تأکید شده است که امضای رسمی یادداشت تفاهم روز جمعه انجام میشود و ورود ایران به مرحله مذاکرات نهایی به اجرای تعهدات طرف مقابل بستگی خواهد داشت. به این ترتیب توافق اعلامشده را باید نخستین گام در مسیر دستیابی به یک توافق جامع دانست نه پایان تمام اختلافات میان تهران و واشنگتن.
واکنش ترامپ به توافق با ایران
دونالد ترامپ رئیسجمهوری آمریکا در واکنش به پایان مذاکرات اعلام کرد توافق با ایران «کامل شده» و دستیابی به آن را به طرفهای درگیر تبریک گفت. او مدعی شد این تفاهم میتواند زمینه بازگشت ثبات به منطقه و ازسرگیری جریان عادی تجارت و انتقال انرژی را فراهم کند.
ترامپ همچنین از بازگشایی تنگه هرمز و لغو محدودیتهای دریایی سخن گفته است. این موضوع یکی از مهمترین بخشهای توافق به شمار میرود؛ زیرا تنگه هرمز مسیر اصلی انتقال بخش قابلتوجهی از نفت و گاز جهان است و هرگونه اختلال در آن، بازارهای جهانی انرژی را تحت تأثیر قرار میدهد.
نقش پاکستان و قطر در مذاکرات
پاکستان که در هفتههای گذشته یکی از میانجیگران اصلی مذاکرات ایران و آمریکا بود حصول تفاهم میان دو کشور را تأیید کرد. شهباز شریف نخستوزیر پاکستان، اعلام کرد مراسم رسمی امضا روز جمعه ۱۹ ژوئن، برابر با ۲۹ خرداد، در سوئیس برگزار میشود.
قطر نیز از دستیابی ایران و آمریکا به یادداشت تفاهم استقبال کرد. مقامهای دوحه ابراز امیدواری کردهاند که طرفین در مرحله بعدی مذاکرات با رویکردی سازنده برای تثبیت آتشبس و حل اختلافات باقیمانده گفتوگو کنند.
میانجیگران قطری پس از حدود ۱۷ ساعت مذاکره فشرده در تهران ایران را ترک کردهاند. قرار است پیش از مراسم رسمی امضا نشستهای مقدماتی جداگانهای با هیئتهای ایرانی و آمریکایی در دوحه برگزار شود.
چه مواردی در توافق مطرح شده است؟
جزئیات کامل یادداشت تفاهم هنوز بهصورت رسمی منتشر نشده اما گزارشهای اولیه نشان میدهد توقف عملیات نظامی پایان محدودیت دریایی، بازگشایی تنگه هرمز و ادامه مذاکرات سیاسی و فنی از محورهای اصلی آن است.
موضوع برنامه هستهای ایران نیز قرار است در یک دوره مذاکراتی ۶۰ روزه بررسی شود. مقامهای ایرانی گفتهاند این مذاکرات بر مسائل هستهای، رفع تحریمها، برنامه بازسازی و توسعه اقتصادی و سازوکار نظارت بر اجرای تعهدات متمرکز خواهد بود.
بر اسا این تفاهمنامه ایران امکان ادامه غنیسازی در سطح پایین را خواهد داشت اما باید تضمینهایی ارائه کند که فعالیتهای هستهای آن به سمت تولید سلاح حرکت نکند. با این حال متن دقیق تعهدات هستهای و نحوه نظارت بر آنها هنوز اعلام نشده است.
در سوی دیگر ایران رفع تحریمها، آزادسازی منابع مالی مسدودشده و اجرای تعهدات اقتصادی طرف مقابل را از شروط ورود به مذاکرات نهایی عنوان کرده است.
استقبال اروپا از توافق ایران و آمریکا
فرانسه، بریتانیا، آلمان و ایتالیا در بیانیهای مشترک از دستیابی ایران و آمریکا به یادداشت تفاهم استقبال کردند. این کشورها اعلام کردند در صورت برداشتن گامهای روشن و قابل راستیآزمایی از سوی ایران، آمادگی دارند درباره لغو تحریمهای مرتبط همکاری کنند.
امانوئل مکرون رئیسجمهوری فرانسه نیز توافق را فرصتی برای آغاز مذاکراتی جامعتر در راستای صلح و امنیت خاورمیانه دانست. ترکیه هم این تفاهم را نقطه عطفی در مسیر بازگشت ثبات به منطقه توصیف کرد.
توافق نهایی یا آغاز یک مسیر تازه؟
با وجود لحن خوشبینانه مقامهای دو طرف هنوز ابهامهای مهمی درباره نحوه اجرای توافق وجود دارد. ایران و آمریکا در برخی بخشها برداشتهای متفاوتی از مفاد تفاهم دارند و متن نهایی نیز هنوز امضا نشده است.
تحولات لبنان و احتمال ادامه اقدامات نظامی اسرائیل از جمله عواملی است که میتواند اجرای آتشبس را با چالش مواجه کند. به همین دلیل روزهای منتهی به مراسم امضای توافق و نحوه اجرای تعهدات اولیه برای آینده مذاکرات تعیینکننده خواهد بود.
بازارهای جهانی به انتشار خبر توافق واکنش مثبت نشان دادند و قیمت نفت کاهش یافت. با این حال بازارها در انتظار انتشار متن رسمی و روشن شدن جزئیات مربوط به تنگه هرمز، تحریمها و برنامه هستهای ایران هستند.
در مجموع تفاهم ایران و آمریکا را میتوان مهمترین تحول سیاسی منطقه در ماههای اخیر دانست؛ توافقی که در صورت اجرا میتواند به پایان درگیریها و کاهش فشارهای اقتصادی منجر شود اما برای تبدیل شدن به صلحی پایدار، هنوز مسیر دشواری پیشرو دارد.
