تأثیر ارزش خانه، خودرو و دارایی بر میزان کالابرگ خانوارها بررسی شد
دولت شیوه‌نامه جدیدی برای شناسایی و گروه‌بندی اقتصادی خانوارها ابلاغ کرده است. بر اساس این مصوبه، خانوارهای ایرانی بر اساس درآمد و شاخص‌های اقتصادی در سه گروه وسع اقتصادی بالا، متوسط و پایین قرار می‌گیرند که این گروه‌بندی می‌تواند بر تعیین میزان کالابرگ تأثیرگذار باشد.
معاون اول رئیس‌جمهور، محمدرضا عارف، تصویب‌نامه هیئت وزیران درباره این شیوه‌نامه را به وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها و نهادهای مرتبط ابلاغ کرده است.
تقسیم‌بندی خانوارها بر اساس وسع اقتصادی
مطابق شیوه‌نامه ابلاغ‌شده، خانوارها بر اساس مجموع درآمد و مشخصه‌های اجتماعی در سه گروه اقتصادی طبقه‌بندی می‌شوند:
- وسع اقتصادی بالا: خانوارهایی که توان اقتصادی بالاتری دارند.
- وسع اقتصادی متوسط: خانوارهایی که در سطح میانی توان اقتصادی قرار می‌گیرند.
- وسع اقتصادی پایین: خانوارهای کم‌برخوردار که پس از بررسی و راستی‌آزمایی شناسایی می‌شوند.
معیارهای نهایی تعیین هر گروه توسط کارگروهی متشکل از نمایندگان وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، سازمان برنامه و بودجه، وزارت اقتصاد، وزارت ارتباطات و بانک مرکزی تهیه و به هیئت وزیران ارائه می‌شود.
معیارهای گروه وسع اقتصادی بالا
شیوه‌نامه شاخص‌هایی برای شناسایی خانوارهای دارای وسع اقتصادی بالا ارائه داده که مهم‌ترین آنها شامل موارد زیر است:
- ارزش مجموع زمین با کاربری مسکونی بیش از ۵۰ میلیارد تومان
- ارزش مجموع زمین با کاربری غیرمسکونی بیش از ۷۵ میلیارد تومان
- ارزش مجموع واحدهای مسکونی بیش از ۷۵ میلیارد تومان
- ارزش خودروهای سواری و وانت بیش از ۷.۵ میلیارد تومان
- قرار گرفتن در ۵ درصد خانوارهای دارای بیشترین مصرف انرژی
- قرار گرفتن در ۵ درصد خانوارهای دارای بیشترین دارایی در بازار سرمایه، طبق تشخیص مراجع مربوط
- قرار گرفتن در ۲.۵ درصد خانوارهای دارای بیشترین ارزش تسهیلات بانکی
این آستانه‌ها معیارهایی برای شناسایی خانوارهای برخوردار هستند ولی انتشار این ارقام به معنای اعلام جزئیات کامل نحوه محاسبه وسع اقتصادی یا تعیین نهایی گروه هر خانوار نیست.
وضعیت مستأجران و مالکیت مسکن
برای تشخیص وضعیت سکونت و مستأجر بودن، اطلاعات سامانه‌های «کاتب»، «خودنویس» و «سامانه ملی املاک و اسکان» مورد استفاده قرار می‌گیرد.
در این شیوه‌نامه، خانوارهایی که در خانه‌ای متعلق به شخص دیگر زندگی می‌کنند اما اجاره‌ای نمی‌پردازند، مستأجر محسوب نمی‌شوند. همچنین افرادی که مالک یک واحد باشند ولی در محل دیگری به صورت مستأجر زندگی کنند، در گروه مالکین دسته‌بندی می‌شوند.
این موضوع نشان‌دهنده اهمیت ارزیابی مالکیت و نحوه استفاده از مسکن در کنار محل سکونت است.
بررسی اطلاعات مالی و بانکی خانوارها
اطلاعات مالیاتی افراد توسط سازمان امور مالیاتی در اختیار «کارپوشه اقتصادی ایرانیان» قرار می‌گیرد. همچنین داده‌هایی نظیر دارایی‌های بازار سرمایه، تسهیلات بانکی، مصرف انرژی و وضعیت املاک برای ارزیابی اقتصادی خانوارها به کار گرفته می‌شود.
هدف این سازوکار بررسی وضعیت اقتصادی خانوارها با استفاده از مجموعه‌ای از داده‌ها و شاخص‌هاست و نه صرفاً اتکا به یک معیار منفرد.
کدام خانوارها در گروه وسع اقتصادی پایین قرار می‌گیرند؟
خانوارهای مستمری‌بگیر سازمان بهزیستی و کمیته امداد پس از راستی‌آزمایی در گروه کم‌برخوردار دسته‌بندی می‌شوند. کارکنان نیروهای مسلح، سازمان انرژی اتمی، وزارت اطلاعات و وزارت امور خارجه از شمول این مصوبه مستثنا هستند.
تعیین مبلغ کالابرگ بر اساس گروه اقتصادی
ارتباط گروه‌بندی اقتصادی خانوارها با میزان مبلغ کالابرگ یکی از بخش‌های اصلی شیوه‌نامه است. مبلغ کالابرگ هر گروه بر اساس وسع اقتصادی و به پیشنهاد کارگروه تعیین ملاک‌های وسع، برای تصویب به هیئت وزیران ارائه می‌شود.
تا این لحظه، مبلغ دقیق کالابرگ برای گروه‌های اقتصادی اعلام نشده و جهت تعیین وضعیت هر خانوار لازم است منتظر جزئیات اجرایی و معیارهای نهایی باشیم. مالکیت دارایی‌ها یا قرار گرفتن در گروه‌های مصرفی به‌تنهایی نمی‌تواند تمام ابعاد وضعیت اقتصادی خانوار را مشخص کند.
