تحریمهای مکانیسم ماشه چیست؟
در روزهای اخیر، اصطلاح «مکانیسم ماشه» دوباره به یکی از کلیدواژههای پرتکرار در فضای سیاسی و رسانهای ایران و جهان تبدیل شده است؛ اصطلاحی که برای بسیاری از مردم همچنان مبهم و چندلایه است. اما این مکانیسم در واقع بخشی از توافق برجام است که به طرفهای غربی اجازه میدهد در صورت «نقض تعهدات» از سوی ایران، مجموعهای از تحریمهای بینالمللی را بهطور خودکار بازگردانند.
به گزارش دیدبان اقتصاد بر اساس قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل که در پی توافق هستهای ایران و گروه ۱+۵ تصویب شد، تحریمهای پیشین سازمان ملل علیه ایران تعلیق شد. اما در صورت بروز اختلاف یا تخلف، هر یک از اعضای مشارکتکننده در برجام میتوانند طی فرایندی رسمی، موضوع را به کمیسیون مشترک توافق ارجاع دهند. اگر پس از طی مراحل دیپلماتیک، نتیجهای حاصل نشود، آن کشور میتواند مکانیسم ماشه را فعال کند. این مکانیسم بهگونهای طراحی شده که حتی بدون رأیگیری مجدد، تحریمهای سابق شورای امنیت علیه ایران به حالت اول بازمیگردند.
اهمیت این مکانیسم در آن است که ایران در صورت بازگشت تحریمها، نه تنها با محدودیتهای تسلیحاتی مواجه میشود، بلکه با بستهای از تحریمهای اقتصادی، بانکی، مالی و نفتی روبرو خواهد شد که پیش از سال ۲۰۱۵ در جریان بودند. این در حالی است که بسیاری از این تحریمها تحت عنوان «فصل هفتم منشور ملل متحد» بودهاند و الزامآور محسوب میشوند.
اگرچه ایالات متحده در سال ۲۰۱۸ از برجام خارج شد، اما در دوران دولت ترامپ تلاش کرد مکانیسم ماشه را فعال کند؛ اقدامی که با مخالفت سایر اعضای برجام مواجه شد، چراکه آنها واشنگتن را فاقد صلاحیت حقوقی برای استفاده از این مکانیسم میدانستند. با این حال، موضوع همچنان بهعنوان یک ابزار فشار سیاسی و حقوقی مطرح است و هر بار با افزایش تنش میان ایران و غرب، نام آن دوباره به سطح رسانهها بازمیگردد.
فعال شدن این مکانیسم نهتنها برای اقتصاد ایران، بلکه برای آینده دیپلماسی منطقهای و جهانی نیز پیامدهای جدی خواهد داشت. از کاهش شدید فروش نفت و محدود شدن تعاملات مالی گرفته تا دشوارتر شدن جذب سرمایهگذاری خارجی، همه از آثار بازگشت تحریمهای گستردهای هستند که مکانیسم ماشه در صورت فعال شدن میتواند رقم بزند.
