مکانیسم ماشه کی فعال میشود؟
فعالسازی مکانیسم ماشه به سه عامل اصلی بستگی دارد:
ادعای نقض برجام توسط ایران: کشورهای عضو در صورت تشخیص عدم پایبندی ایران به تعهدات هستهای، میتوانند درخواست فعالسازی مکانیسم ماشه را مطرح کنند.
عدم توافق کشورهای عضو برای ادامه تعلیق تحریمها: در صورتی که اعضای شورای امنیت نتوانند به توافقی برای ادامه تعلیق تحریمها برسند، روند فعالسازی مکانیسم ماشه ادامه مییابد.
پایان مهلت ۳۰ روزه شورای امنیت بدون تصویب قطعنامه: اگر شورای امنیت نتواند در مدت ۳۰ روز، قطعنامهای برای ادامه تعلیق تحریمها تصویب کند، تحریمها بهصورت خودکار بازمیگردند.
مهلت اروپاییها و فعال شدن مکانیسم ماشه (سال ۱۴۰۴)
در سال ۱۴۰۴، کشورهای اروپایی یک مهلت مشخص برای ایران تعیین کردهاند که در نهم شهریور ۱۴۰۴ یا انتهای آگوست ۲۰۲۵ میلادی است. آنها هشدار دادهاند که در صورت: عدم همکاری ایران با آژانس بینالمللی انرژی اتمی برای پاسخ به سؤالات گذشته،
عدم آغاز مذاکرات ایران و آمریکا،
مکانیزم ماشه فعال خواهد شد. در این صورت، پرونده ایران به شورای امنیت بر اساس قطعنامه ۲۲۳۱ ارجاع میشود و تمام تحریمها و قطعنامههای اقتصادی فصل هفتم شورای امنیت، پس از تقریباً ۱۰ سال تعلیق، دوباره علیه ایران اعمال میشوند.
اثرات فعال شدن مکانیزم ماشه بر اقتصاد ایران
فعال شدن مکانیسم ماشه پیامدهای اقتصادی گستردهای برای ایران به همراه دارد. نکته مهم این است که وقتی کشوری ذیل فصل هفتم شورای امنیت قرار میگیرد، امنیت جهانی آن کشور به چالش کشیده میشود. این امر تأثیرات مستقیم و جدی بر اقتصاد دارد، بهویژه در حوزه صادرات، واردات و روابط مالی بینالمللی.
کاهش صادرات و درآمدهای ارزی
یکی از اصلیترین اثرات فعال شدن مکانیسم ماشه، کاهش صادرات نفت ایران است. بخش عمده صادرات نفت کشور به چین انجام میشود و انتظار میرود در صورت فعال شدن مکانیسم ماشه، این صادرات به حدود نصف یا کمتر از میزان فعلی کاهش یابد. این کاهش مستقیماً بر ورود ارز به کشور تأثیر گذاشته و درآمد ارزی دولت را کاهش میدهد.
افزایش نرخارز و فشار تورمی
کاهش عرضه ارز در بازار موجب افزایش نرخ دلار و سایر ارزها میشود. این تغییرات معمولاً از اواسط پاییز نمود پیدا میکنند. کاهش درآمد ارزی دولت باعث افزایش کسری بودجه خواهد شد و فشار تورمی بر کالاها و خدمات تشدید میشود. همچنین واردات کالاهای اساسی، تجهیزات سرمایهای و مواد اولیه کاهش یافته و قدرت خرید مردم کاهش پیدا میکند که به نوبه خود تقاضای مؤثر در اقتصاد را کاهش میدهد.
پیچیدگیهای حملونقل و لجستیک
تحریمهای بینالمللی ذیل فصل هفتم، فعالیتهای حملونقل و لجستیک ایران را پیچیدهتر و پرهزینهتر میکند. کشتیها و محمولههای وارداتی با بیمههای بالاتر مواجه شده و زمان حمل و ترخیص کالا طولانیتر میشود. دسترسی به مواد اولیه و تجهیزات با هزینه بیشتر و دشواری بیشتر همراه است و این امر بر رشد اقتصادی و تولید اثر منفی میگذارد.
افزایش هزینه تولید و تشدید رکود
تمام این عوامل در کنار هم باعث افزایش هزینه تمامشده تولید و تشدید تورم میشوند. کاهش قدرت خرید مردم همچنین میتواند رکود اقتصادی را عمیقتر کند، زیرا کاهش تقاضا در بازار داخلی، فعالیت اقتصادی را محدود میکند. در نتیجه، اقتصاد کشور همزمان با تورم بالا و رکود مواجه خواهد شد که شرایط دشواری برای تولیدکنندگان و مصرفکنندگان ایجاد میکند.
