آژیرهای هشدار حمله هوایی چگونه جان مردم اوکراین را از حملات روسیه نجات میدهد؟
در حالی که بسیاری از شهروندان اوکراینی تصور میکنند آژیرهای حمله هوایی بهصورت خودکار فعال میشوند، گزارشی میدانی از شهر خارکف نشان میدهد پشت این هشدارهای حیاتی، تیمی از متخصصان غیرنظامی بهصورت شبانهروزی و تحت فشار بالا فعالیت میکنند؛ افرادی که با فشردن یک دکمه در کسری از ثانیه، میتوانند جان هزاران نفر را نجات دهند.
خارکف شهری در تیررس مداوم
خارکف، دومین شهر بزرگ اوکراین که تنها حدود ۳۰ کیلومتر با مرز روسیه فاصله دارد، از ابتدای جنگ بارها هدف حملات موشکی و بمبهای هدایتشونده قرار گرفته است. تنها در سال گذشته، ۱۸۲۶ بار آژیر حمله هوایی در این شهر به صدا درآمده؛ بهطور میانگین روزانه پنج بار.
در یکی از شبهای اخیر، همزمان با پرتاب دو بمب هدایتشونده از سوی نیروهای روسیه به سمت شهر، در یک مرکز زیرزمینی و محرمانه، کارشناسان پدافند غیرنظامی با چشمانی دوخته به مانیتورهای راداری آماده واکنش بودند؛ واکنشی که باید حتی پیش از ورود سامانههای پدافند هوایی ارتش انجام میشد.
آژیرهایی که «خودکار» نیستند
برخلاف تصور رایج، فعالسازی آژیرها فرآیندی کاملاً دستی است. «متخصص ارشد» در این مرکز، با استفاده از یک ماوس ویژه که به بیش از ۵۰۰ آژیر شهری متصل است، هشدار را صادر میکند. این ماوس پس از هر بار استفاده خاموش میشود تا از هرگونه فعالسازی تصادفی جلوگیری شود.
نقشه راداری مقابل این متخصص، محدودهای آبیرنگ را پیرامون شهر نشان میدهد. ورود یک پهپاد یا بمب گلایدر به این محدوده به معنای رسیدن آن به شهر ظرف هفت تا هشت دقیقه است. در چنین شرایطی، آژیرها بیدرنگ فعال میشوند. اما درباره موشکهای بالستیک، حتی همین چند دقیقه هم وجود ندارد و بهمحض تشخیص پرتاب، هشدار صادر میشود.
فعالسازی هشدار تنها دو مرحله دارد: ابتدا ارسال اعلان در اپلیکیشن هشدار هوایی که اغلب اوکراینیها از آن استفاده میکنند و سپس فشردن دکمه قرمز بزرگی روی صفحه نمایش برای به صدا درآوردن آژیرهای شهری؛ کل این فرآیند کمتر از دو ثانیه زمان میبرد.
اصلاح یک ضعف قدیمی
پس از سالها جنگ، بسیاری از ساکنان نسبت به آژیرها بیتفاوت شده بودند؛ زیرا هشدارهای منطقهای حتی در صورت حمله به نقاطی دور از خود شهر نیز فعال میشد. به همین دلیل، شهردار خارکف، ایهورد ترخوف، دستور راهاندازی سامانهای مجزا را صادر کرد تا آژیرها فقط در صورت تهدید مستقیم شهر به صدا درآیند.
از ابتدای اجرای این سیستم در اوایل ۲۰۲۵، تعداد آژیرهای شهری تقریباً به نصف کاهش یافته و به گفته مقامات محلی، هیچ موردی از تأخیر در هشدار ثبت نشده است. هزینه اجرای این طرح حدود ۵۰۰ هزار دلار اعلام شده و مقامات شهری آن را موفق ارزیابی میکنند.
فشار روانی پشت مانیتورها
این مرکز بهصورت ۲۴ ساعته و در شیفتهای ۱۲ ساعته فعالیت میکند. آلینا اوستیوهووا، سرپرست تیم، میگوید این شغل نیازمند تمرکز بالا، دستانی ثابت و خونسردی کامل است و پر کردن موقعیت «متخصص ارشد» شش ماه زمان برده است.
دمیترو، ۲۳ ساله، یکی از این متخصصان که به دلایل امنیتی تنها با نام کوچک معرفی شده، میگوید تلاش میکند هشدارها را در سریعترین زمان ممکن صادر کند تا مردم فرصت بیشتری برای پناه گرفتن داشته باشند. او نقش خود را حتی از خانوادهاش پنهان کرده تا نگران نشوند و تنها دوستدخترش از مسئولیت حیاتی او خبر دارد.
جنگی که صدایش آشناست
آژیرهای حمله هوایی به بخشی از زندگی روزمره اوکراینیها تبدیل شدهاند؛ صدایی که برای بسیاری یادآور تهدید دائمی حملات است. اما آنچه کمتر دیده میشود، انسانهایی هستند که در اتاقی بیپنجره و در عمق زمین، با تمرکزی بیوقفه، میان مرگ و زندگی تصمیم میگیرند.
گزارش منتشرشده از این مرکز واکنش اضطراری، تصویری کمسابقه از سازوکار پنهان پشت هشدارهای جنگی ارائه میدهد؛ سازوکاری که نشان میدهد حتی در عصر فناوری، همچنان این انسانها هستند که در لحظههای حساس، دکمه نجات را فشار میدهند.
