علت ریزش بازارهای مالی جهان چیست؟

بازارهای مالی جهان در روزهای پنجشنبه و جمعه با موجی از فروش سهام و افزایش نوسان روبه‌رو شدند. افت سنگین سهام شرکت‌های فناوری و تولیدکنندگان تراشه در آمریکا، به بازارهای آسیا و اروپا سرایت کرد و سرمایه‌گذاران را به سمت دارایی‌های امن‌تر سوق داد. نگرانی درباره کاهش سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های هوش مصنوعی، نتایج ضعیف برخی شرکت‌های فناوری و تغییرات احتمالی سیاست‌گذاری در آمریکا از مهم‌ترین عوامل این ریزش عنوان می‌شوند.

به گزارش دیدبان اقتصاد، ریزش اخیر بازارها ابتدا از سهام شرکت‌های فناوری و نیمه‌رسانا آغاز شد و سپس به سایر بخش‌های بازار سهام گسترش پیدا کرد. در معاملات پنجشنبه وال‌استریت، شاخص داوجونز ۳.۴ درصد، شاخص S&P ۵۰۰ حدود ۴.۴ درصد و شاخص نزدک ۵.۵ درصد کاهش یافتند. افت شاخص نزدک باعث شد این نماگر از اوج ثبت‌شده خود وارد محدوده اصلاح قیمتی شود. شاخص نیمه‌رساناهای فیلادلفیا نیز با سقوط ۱۲.۲ درصدی، یکی از شدیدترین افت‌های روزانه خود از آوریل ۲۰۲۵ را تجربه کرد.

یکی از دلایل اصلی این فشار فروش، نگرانی سرمایه‌گذاران درباره آینده صنعت هوش مصنوعی و هزینه‌های سنگین توسعه زیرساخت‌های آن است. شرکت‌های بزرگ فناوری در سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری گسترده‌ای برای ساخت مراکز داده، خرید تراشه‌های پیشرفته و توسعه خدمات هوش مصنوعی انجام داده‌اند. با این حال، بخشی از سرمایه‌گذاران اکنون درباره میزان بازدهی این هزینه‌ها و تداوم رشد تقاضا تردید دارند. نگرانی از کند شدن روند ساخت مراکز داده می‌تواند چشم‌انداز درآمد شرکت‌های تولیدکننده تراشه، تجهیزات شبکه و تأمین‌کنندگان انرژی این مراکز را تحت تأثیر قرار دهد.

تحولات سیاسی آمریکا نیز به نگرانی‌ها دامن زده است. پیروزی دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره این کشور، احتمال افزایش نظارت و محدودیت‌های قانونی بر صنعت هوش مصنوعی را در نگاه سرمایه‌گذاران تقویت کرده است. برخی از نامزدهای پیروز از محدود کردن توسعه مراکز داده و بازنگری در مجوز ساخت این تأسیسات حمایت کرده بودند. بازارها اکنون این احتمال را در قیمت‌گذاری سهام شرکت‌های مرتبط با هوش مصنوعی لحاظ می‌کنند؛ موضوعی که به‌ویژه برای شرکت‌هایی که ارزش سهام آن‌ها بر اساس رشد آینده این صنعت افزایش یافته بود، اهمیت دارد.

نتایج مالی برخی شرکت‌ها نیز فشار فروش را تشدید کرد. سهام شرکت کوالکام پس از انتشار نتایجی ضعیف‌تر از انتظارات بازار در بخش فروش تراشه‌های تلفن همراه با افت قابل‌توجهی روبه‌رو شد. این اتفاق در شرایطی رخ داد که ارزش‌گذاری بسیاری از شرکت‌های فعال در حوزه فناوری و نیمه‌رسانا در سطح بالایی قرار داشت و هرگونه نشانه از کاهش رشد درآمدها، واکنش شدید سرمایه‌گذاران را به دنبال داشت.

عامل دیگر، افزایش فروش از سوی صندوق‌های سرمایه‌گذاری و معامله‌گران بزرگ بود. پس از افت قیمت‌ها، برخی صندوق‌های پوشش ریسک برای کاهش زیان و محدود کردن ریسک معاملات، بخشی از دارایی‌های خود را فروختند. هم‌زمان، بسته شدن موقعیت‌های معاملاتی اهرمی و کاهش میزان بدهی در برخی استراتژی‌های سرمایه‌گذاری، فشار بیشتری بر قیمت سهام وارد کرد. این روند می‌تواند در دوره‌های پرنوسان، افت اولیه بازار را به موج گسترده‌تری از فروش تبدیل کند.

ریزش بازار سهام آمریکا به سرعت به آسیا و اروپا منتقل شد. شاخص نیکی ژاپن در معاملات جمعه حدود ۶ درصد افت کرد و بازارهای کره جنوبی و تایوان نیز در ابتدای معاملات با کاهش شدید مواجه شدند. در اروپا، شاخص استاکس ۶۰۰ در معاملات اولیه جمعه حدود ۱.۶ درصد پایین آمد و بازارهای اصلی این قاره نیز تحت تأثیر موج فروش قرار گرفتند. سهام شرکت‌های فناوری و صنایع وابسته به توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی از جمله گروه‌هایی بودند که بیشترین فشار را تحمل کردند.

بازار ارزهای دیجیتال نیز از موج کاهش ریسک در بازارهای جهانی در امان نماند. افت قیمت رمزارزها به تسویه اجباری بخشی از موقعیت‌های معاملاتی اهرمی منجر شد و بر اساس داده‌های منتشرشده از بازار مشتقات، بیش از یک میلیارد دلار از موقعیت‌های معاملاتی در یک بازه ۲۴ ساعته لیکویید شد. این اتفاق نشان داد که فشار فروش تنها به بازار سهام محدود نمانده و دارایی‌های پرریسک دیگر را نیز تحت تأثیر قرار داده است.

در مقابل، تقاضا برای برخی دارایی‌های امن افزایش یافت. سرمایه‌گذاران در واکنش به نوسانات بازار سهام به اوراق خزانه‌داری آمریکا روی آوردند و بازدهی اوراق کاهش پیدا کرد. طلا نیز در معاملات اخیر با افزایش تقاضا روبه‌رو شد و در کنار نگرانی‌های اقتصادی و سیاسی، تحولات خاورمیانه بر رفتار معامله‌گران بازار کالاها تأثیر گذاشت. قیمت نفت برنت نیز تحت تأثیر نگرانی‌ها درباره ادامه جنگ و تحولات مرتبط با ایران نوسان داشت.